منحنی بازده اسناد خزانه (اخزا)
نرخِ بدونِ ریسکِ لحظهایِ بازارِ ایران، مستقیماً از تابلوی معاملات: بازدهِ تا سررسیدِ هر ورقهٔ خزانهٔ اسلامی در برابرِ روزهای مانده تا سررسیدش.
اسنادِ خزانهٔ اسلامی («اخزا») اوراقِ بدهیِ دولتاند و صفرکوپن: هیچ سودِ میاندورهای پرداخت نمیکنند و در سررسید به ارزشِ اسمیِ یک میلیون ریال تسویه میشوند. پس تمامِ بازدهِ سرمایهگذار از تخفیفِ قیمتِ خرید نسبت به اسمی میآید و بازده تا سررسید تعریفِ یکتایی دارد: (اسمی ÷ قیمت)۳۶۵÷روزهای مانده − ۱.
این عدد نزدیکترین چیزی است که بازارِ سرمایهٔ ایران به «نرخِ بدونِ ریسک» دارد؛ برخلافِ نرخِ سودِ اعلامیِ بانکی که یک نرخِ اداری است، این نرخ هر روز روی تابلو کشف میشود. کاربردش هم فراتر از خودِ اوراق است: مخرجِ تنزیلِ ارزشگذاریِ سهام، نرخِ بدونِ ریسکِ مدلِ قیمتگذاریِ اختیار، و کفِ مقایسه برای بازدهِ هر دارایی دیگری.
راهنمای این صفحه
- ارزشِ اسمیِ هر ورقه ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال فرض شده و همهٔ قیمتها ریالیاند.
- بازده «مؤثرِ سالانه» است نه نرخِ ساده؛ برای ورقهٔ صفرکوپن تنها تعریفِ درست همین است.
- سررسید از نامِ رسمیِ ورقه استخراج میشود. نمادی که تاریخِ معتبری در نامش نباشد اصلاً وارد فهرست نمیشود.
- یک ورقه گاهی چند تابلو دارد؛ برای هر سررسید فقط یک نماد (تازهترین معامله، و در تساوی پرمعاملهترین) روی منحنی مینشیند.
- ورقهای که بیش از دو هفته معامله نشده «کهنه» علامت میخورد و از خودِ منحنی بیرون میماند: قیمتش دیگر نرخِ امروز نیست.
نرخ بدون ریسک
؟نرخِ هر افق با درونیابیِ خطی بینِ دو سررسیدِ مجاورش بهدست میآید. افقی که بیرونِ بازهٔ سررسیدهای موجود بیفتد با قابِ خطچین علامت میخورد: عددش نزدیکترین سرِ منحنی است، نه یک اندازهگیریِ مستقل. عمداً برازشِ پارامتریک (نلسون-سیگل) انجام نشده — با حدودِ بیست ورقهٔ پراکنده، برازش شکلی به منحنی تحمیل میکند که خودِ داده تأییدش نمیکند.
منحنی بازده
؟بازده تا سررسید بر حسب روزهای مانده
خطِ پیوسته نمایندهٔ هر سررسید است و دایرههای کمرنگ تابلوهای دیگرِ همان ورقه یا اوراقِ کهنهاند. شیبِ مثبت یعنی بازار برای پولِ بلندمدت نرخِ بالاتری میخواهد؛ شیبِ منفی («منحنیِ معکوس») یعنی نرخِ کوتاهمدت از بلندمدت بالاتر رفته است.
تاریخچه نرخ یکساله
؟روند نرخ بدون ریسک
این نمودار «تاریخچهٔ قیمتِ یک ورقه» نیست. برای هر روزِ گذشته منحنیِ همان روز از قیمتهای همان روز دوباره ساخته و در افقِ ۳۶۵ روز درونیابی شده است — وگرنه یک ورقهٔ ثابت با گذشتِ زمان کوتاهتر میشود و سریِ خامش نرخِ سررسیدهای متفاوت را به هم میچسباند. روزی که کمتر از سه ورقهٔ معتبر داشته باشد اصلاً نقطه ندارد.
اوراق و بازده آنها
؟قیمتها به ریال و بر پایهٔ قیمتِ پایانیِ آخرین نشستی است که ورقه در آن معامله شده — نه لزوماً نشستِ امروز. ستونِ «آخرین معامله» همین را صریح میکند تا کهنگی پنهان نمانَد.